Callenfels

Geschreven door Wim van Geelen op 29 juni 2011

Callenfels. Wie? Callenfels. Nooit van gehoord, laat staan gezien.
Dat laatste kan kloppen want zijn portret hangt niet in de fotogalerij tussen raadszaal en Koepel op het Stadhuis. Daar hangen de foto’s van de burgervaders die in Woerden vanaf midden 19e eeuw actief zijn geweest en van die ene burgermoeder uiteraard. Callenfels is ook burgemeester geweest, maar wel in een periode waaraan wij niet graag herinnerd willen worden. De Tweede Wereldoorlog. Van 1 november 1944 tot de bevrijding op 6 mei 1945 was Piet Callenfels hier burgemeester. Geen type dus die al burgemeester was bij de Duitse inval en die bleven zitten “om erger te voorkomen”. Nee, Callenfels was al vóór 1933 aangesloten bij die beweging, werd als NSB’er burgemeester van Vlissingen en hij verkaste, toen de grond hem daar te heet onder de voeten werd, naar Woerden.

Over diens leven, handel en wandel, verscheen enkele maanden geleden een heuse biografie van de hand van Ton Crijnen en Ina Herbers.. Waarom schaf je zo’n boek aan? Waarom ga je het lezen? Als je van biografieën houdt, geïnteresseerd bent in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en ook de geschiedenis van Woerden je interesseert dan is dat het antwoord.

Het was een boeiend boek. Hier geen boekbespreking, maar wel een vermelding van een feit waarom Callenfels voor de Nederlandse kinderliteratuur, het hoorspel, het cabaret en de musical toch belangrijk is geweest. Maar dat zo.

Eerst even iets over zijn optreden hier in Woerden,. Misschien dat zijn portret dan toch ooit nog eens mag komen te hangen in het Stadhuis. Piet Callenfels heeft het niet beroerd gedaan in Woerden. Daar waren ook verzetstrijders als de nog bij de oudere generatie hier bekende mensen als Johan Jansen (voormalig stadshistoricus) en Piet de Koning (voormalig AR raadslid) het over eens. Hij heeft er alles aan gedaan om maatregelen van de bezetter te helpen verzachten of te voorkomen. Dat neemt niet weg dat hij na de oorlog voor het Tribunaal veroordeeld is voor dienstverlening aan de vijand. Het werd hem met name kwalijk genomen dat hij iemand aan de Duitsers had uitgeleverd. Zijn verweer: de man was een gevaar vanwege dreigende Duitse represailles en hij moest dus van de straat. Zijn straf was echter zwaar, drieëneenhalf jaar. Zwaar, omdat hij al zeer vroeg voor de rechter verscheen. Jaren later waren de straffen voor vergelijkbare vergrijpen vele malen lichter. Dat hij niet zo slecht bij de bevolking van Woerden lag blijkt ook uit het lot van zijn vrouw. Wel opgepakt, maar niet kaalgeschoren, zoals hier met 80 NSB-vrouwen en vrouwen en meisjes met een Duitse vriendje wel is gebeurd. Na zijn vrijlating is hij in Woerden blijven wonen en hij is daar op 18 maart 1968 overleden. Drie dagen later verscheen er een rouwadvertentie in de Woerdense Courant. Of er veel Woerdenaren zijn begrafenis hebben bijgewoond vertelt de historie niet.

Maar nu zijn relatie met de kinderliteratuur, het hoorspel, het cabaret en de musical. Die is er, want hij is de ontdekker geweest van Annie M.G.Schmidt. of beter gezegd: degene die haar gepusht heeft om schrijfster te worden. Dat komt niet alleen in zijn biografie boek naar voren, maar staat ook goed gedocumenteerd in Annies’ biografie van enkele jaren terug (2002, 3de druk in 2011) van de hand van Annejet van der Zijl.

Zonder hem geen Annie M.G., zou je kunnen zeggen. Iemand moet je pushen. Je moet altijd iemand hebben die je een kruiwagen levert. Dat was zeker bij Annie M.G. nodig, want zij was verlegen, had in haar jonge jaren een negatief zelfbeeld en was totaal niet overtuigd van eigen kwaliteiten.

Hoe kwam dat zo met die Callenfels? Wel nu, Callenfels was in de jaren twintig in Zeeland verzekeringsinspecteur en zo kwam het dat hij in Kapelle bij het domineesgezin Schmidt terecht kwam. Even een verzekeringetje scoren. Hij kon het vanaf het begin goed vinden met ma Schmidt. Tussen beiden groeide een even hechte als platonische vriendschap. Ma Schmidt zat gevangen in een slecht huwelijk met een ijzerenheinige man en Callenfels hielp haar om haar voor even uit de sleur te halen. Callenfels zorgde ervoor dat Annie in 1930 als au pair naar Hannover kon gaan om daar te bekomen van een op de klippen gelopen relatie. Na terugkeer uit Duitsland zorgde Callenfels voor een baantje voor Annie als volontair op de Openbare Bibliotheek van Middelburg. Er zouden later nog baantjes op enkele bibliotheken volgen. Hij vond dat zij schrijfster moest worden, want daarin was ze goed en in poëzie nog beter en hij drong er bij haar op aan om er serieus werk van te maken. Dat had Callenfels goed gezien. Annie M.G. had al eens wat verdichtsels geprobeerd en met succes, maar ze ging het nu beter aanpakken. Wat ervan gekomen is weet ieder kind, iedere ouder. Want wie is niet opgegroeid met Puck van de Petteflet, Jip en Janneke, Dikkertje Dap, de Spin Sebastiaan , het schaap Veronica, de familie Doorsnee, In Holland staat een Huis, Abeltje en Ja zuster, nee zuster, op een mooie Pinksterdag enz. enz. enz.

En dat allemaal door die ene man die haar ertoe aanzette om literair bezig te zijn: oorlogsburgemeester Piet Callenfels. Hij is het waard om herinnerd te worden als ontdekker van een wel heel groot talent: Annie M.G. Schmidt. Dat hij zijn laatste openbare ambt in Woerden als burgemeester vervulde moeten we maar direct weer vergeten. De tijd en de gelegenheid is absoluut nog niet rijp voor een portret in de burgemeestersgalerij ten Stadhuize. Maar hij verdient het wel om voor eeuwig in herinnering te blijven om zijn neus voor een literair talent als Annie M.G.


Deel dit artikel


Velden gemarkeerd met * zijn verplicht om in te vullen.





Reacties

Er zijn nog geen reacties geplaatst.